Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

The Revolution in Sudan (in Kreol)

15.05.2019

Revolisyon dan Sudan


Lindi le 13 Me, bann militer, ki o-puvwar dan Sudan depi ki lepep ti depoz diktater Al Bashir le 11 Avril pandan sa revolisyon ki pe derule laba, finn anonse ki zordi pu ena enn “Lakor” ant manifestan dan Sudan ek Larme Sudan pu enn espes reyn konzwin militer ek sivil (enn “Konsey Suvrin”) ki pu al ver enn reyn sivil dan prosenn 3 an. Kan nu tu pe swiv evennman ki pe deferle Sudan, li enn moman propis pu nu websayt pibliye sa lartik lor derulman sa imans sulevman popiler la:


Le 19 Desam 2018, inn ena enn seri manifestasyon ki’nn kumanse dan Sudan e ki’nn kilmine par step down Mohammad Al-Bashir, ki ti guvern pei la depi 1989. Bann manifestasyon inn komanse par bann etidyan dan Atbara, enn lavil kot inn ena enn gran prezans sindika lindistri ferovyer a-traver listwar Sudan. Bann dimunn ti pe proteste parski ku lavi inn triple byin vit, me usi kont diktatir rezim Al-Bashir, ki ti finn investi pratikman tu larzan pei dan lafors militer pu mintenir so puvwar.


 Kan bann manifestasyon inn komanse, Guvernman Al-Bashir inn kontinye so politik represyon. Larme ti deploye lor sime, e bann servis sekre ti pe atak tu dimunn ki ti partisip dan protestasyon. Bann-la ti komans par aret bann dimunn par grup e amenn zot dan stasyon lapolis dan enn lot landrwa, sanki zot fami kone kot zot ete. Sa ti kree enn santiman insekirite akoz vyolans ki bann sitwayen kone ki Guvernman so laparey kapab, baze lor saki finn arive dan Darfur dan lepase. Byin vit, revolt la inn ariv Khartoum kot larme inn realize ki zot pa pu kapav tuf sa sulveman popiler la.  Bann solda ki pli zenn inn komans defekte mem kan zot siperyer avoy zot dan vilaz lwin ar manifestasyon dan kapital. Fasad Leta inn kumans kraze e buku institisyon inn vinn an opozisyon -  pu ki sakenn kapav gard so lezitimite kan guvernman Al-Bashir tombe.


Anfet, se enn travay depi plizir zenerasyon ki pe lite kont militarizasyon ek represyon dan Sudan ki finn pus buku dimunn pu kit zot pei e al res deor akoz vyolans ek instabilite ekonomik. Pu rapel, an 2011, enn parti dan Lesid pei la ti finn gagn so lindepandans pu vinn enn nuvo pei, Sudan Disid, apre buku lane lager sivil.


An 2016, bann lider Linyon Alternatif - sa vedir bann sindika ki existe underground ek andeor Leta so bann koneksyon - inn form Sudanese Professionals Association (SPA) ki finn regrup avoka, dokter, profeser etc ki depi lontan pe demann sanzman ek demokrasi dan Sudan. Apre buku kanpayn rate, SPA inn resi kataliz sa sulevman popiler la depi Desam 2018 ziska asterla. Depi Zanvye, zot inn komans sirkil bann program protestasyon tulezur pu ki dimunn kone kot sa pu al fer sit-inn e kuma pu organiz zot manifestasyon. Lepep pe demann enn tranzisyon a enn guvernman sivil, ki finn vote ek bann sanzman pu ogmant demokrasi dan Konstitisyon zot pei. Zot usi pe demande ki Konsey Militer retir limem depi Leta e ki tu bann saki inn partisip dan represyon ek vyolans rezim Al-Bashir fer fas ar lazistis. 


Buku Sudane inn truv sa koalisyon lopozisyon mene par SPA la plis kredib parski zot pa ena afilyasyon politik ou relizye e zot pa enn parti politik me enn regrupman sitwayen ki konpran nesesite lepep.  SPA so bann port parol inn dir ki zot pa ena lintansyon vinn enn parti politik me zot pa pu aret proteste tan ki revolisyon ek bann revendikasyon pa abuti. Dayer, kan konsey militer inn desid pu met Awad Ibn Auf, ki liye ar bann milis Janjaweed dan Darfur - kuma lider, bann manifestasyon inn kontinye e li finn bizin step down apre enn sel zur opuvwar.


Apre sa dezyem viktwar la, lopozisyon sivil inn kontinye zot ban sit-inn dan kapital ek dan bann vilaz. Bann revolisyoner byin konsyan danze ki enn vid puvwar kapav amene - bann grup extremis relizye ki finn prezan depi lontan inn vinn byin aktif anmemtan ki “leta profon” pe lite pu kontinye gard puvwar. Konsey Militer tuzur pa pe rod rann puvwar net e negosyasyon ek manifestasyon pe kontinye. Bann Sudane dan muvman protestasyon na pa ule repet mem erer ki’nn arrive dan Lezip kot Leta profon inn regayn puvwar ek bann extremis islamis inn profit sityasyon konfizyon pu gayn plis puvwar. Dan zot bann negosyasyon, SPA inn rezet Konsey Militer so lide pu instal lalwa Sharia dan pei, parski zot inn truve sa enn taktik pu diviz pei e evit bann vre kestyon konstitisyonel.  Buku analiz pe explike ki, mem si larme ek konsey militer pe dir ki zot anfaver lepep, personn pa fer zot konfyans, sirtu faksyon Rapid Support Forces (RSF) ki ti form parti lafors represif servis sekre.


Zot usi byin mefian intervansyon lezot pei kuma Larabi Saudit ki ti pros ar Al-Bashir so guverman. Bann analiz lor terin met lanfaz lor bann revandikasyon ki pa negosyab e ki nesesit regrup plis dimunn depi klas travayer kuma agrikilter, fermye ek bann saki sorti dan vilaz lwin ek Khartoum. Bann manifestasyon pe kontinye ziska zordi.


S.B.


Referans


1. Komanter par video live depi Khartoum par M.Elnaim (13 April 2019, Facebook)


2. Sudan protesters block apparent attempt to break up sit-in, Jason Burke and agencies (15 Apr 2019, The Guardian)


3. 'We failed many times': How Sudan's protest leaders seized their moment, Mohammed Amin (26, April 2019, Middle East Eye)


4. The Historical Precedents of the Current Uprising in Sudan, Anakwa Dwamena (8 February 8 2019, The New Yorker)


5. Sudan's power transition: After Bashir, can everyone be satisfied? The Debate, Mark Owen (2 May 2019, France24)