Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Political crisis; overview by Alain Ah Vee (in Kreol)

02.02.2017

Guvernman ek Lopozisyon: Enn Eta Delye


 Depi dernye 6-7 semenn finn ena enn seri evennman ki finn sanz peizaz politik Moris. Finn ena depar PMSD depi guvernman, demisyon Aneerood Jugnauth kuma Minis, nominasyon Pravin Jugnauth kuma nuvo Premye Minis, plis konstitisyon enn nuvo Kabine Minis. Tusala finn akonpayne par plizir defeksyon dan tu direksyon parmi depite, konseye ek nomine politik. Minis Bhadain finn demisyone plis ena 2 nuvo transfiz, Joomaye ek Lesjongard.


 Anfet depi 2014 nu finn truv enn Guvernman Lalyans Lepep ki finn kontiyne frazilize, ki pena enn veritab plan ekonomik ek sosyal ki kapav fer fas gravite problem somaz, lanplwa preker ek kriz lozman. Alafin Guvernman Lepep ti pe bizin swiv azanda klas kapitalis avegleman, sirtu li pe swiv seki pu burzwazi tablisman e so proze imobilye. Sa tandans la, nu finn deza truv li dan bidze Lutchmeenaraidoo ek Pravind Jugnath kot finn fasilit tablisman bayant later agrikol pu tu kalite proze imobilye stil Smart Cities/IRS-PDS konstrir sirtu pu milyarder depi deor. Lopozisyon parlmanter li osi pena enn politik ekonomik alternatif e li osi finn afebli net, sirtu MMM ki ena zis 6 depite, e mem avek enn PMSD ki ena 9 depite apre ki 2 finn zwenn kan guvernman. Alor nu finn ena enn Guvernman deplizanpli inkoeran ek inpopiler ek enn lopozisyon parlmanter, li osi, feb e inkoeran.


 LALIT predir Lalyans MSM-ML-PMSD pa pu dire


LALIT depi kumansman ti predir ki Lalyans Lepep pa pu tini lontan akoz plizir febles ki nu finn dekrir an detay deza:


 * So inkoerans total kote politik - Pena okenn plan ekonomik pu relans prodiksyon (akoz li ti nek enn Lalyans kolmate pu desann Navin Ramgoolam ek rezim Travayis ek so proze 2yem Repiblik ar MMM ki pa ti krwar li pu gayn eleksyon). Li pa ti ena enn program, anfet li pa ti ena plis ki enn “lalis komisyon”, so 12 pwin.


* Inkoerans vinn instabilite – dan Lalyans. Finn ena lager ant Minis MSM ek PMSD, alor ki PMSD ek ML ti ansam dan enn dine san MSM. Xavier Duval avek so 11 depite finn gayn lezel – e kan li rod prezant li kuma enn figir nasyonal, sa provok laraz sertin dan MSM, kuma Soodhun.


 * Dan MSM (li enn parti ki ena buku avoka manb ek buku avoka otur li – e zot finn favoriz sa stratezi “netwayaz”, akumanse par netway BAI, e sa stratezi la depann lor ka lakur.


 * Problem ki Sir Aneerood Jugnauth ti enn Premye Minis ki pe ale e Pravind Jugnauth ti enn Premye Minis “in waiting”, sa osi, finn prodir buku instabilite e mem konfli. E avek nuvo Guvernman, ankor ena kontestasyon, mem siperfisyel ek anfantin depi tu parti Lopozisyon.


 * Kan Pravind Jugnauth ti truve kupab par Lakur Intermedyer pu konfli dintere, li finn step down kuma Minis, e sa finn deklans enn instabilite byin grav, parski kimanyer  li ti kapav “in waiting” kan li pa minis; lerla kan li gayne lor lapel, li re-vinn Minis. Me, DPP al lor lapel a Privy Council. Sa asontur deklans instabilite ant DPP ek leres Lexekitif. 


 * Nu finn anfet truv konfli and Aneerood Jugnauth ek Pravind Jugnauth depi kumansman-mem, par exanp, lor zafer inportan kuma nominasyon ubyin pa Menon Murday kuma Vis Prezidan (Rapel Aneerood Jugnauth pa dakor nom enn ofis atenndennt); konfli ant Lutchmeenaraidoo ek Bhadain depi kumansman mem (Lutchmeenaraidoo piblikman apel Bhadain enn “KGB”); nu finn gayn konfli Bhadain ek Pravind Jugnauth lor nominasyon Jean Claude de L’Estrac direkter MBC (Aneerood Jugnauth inn dir bizin get “lider Parti” dan Lalyans, olye kabine – parski alepok Pravind Jugnauth ti step down kuma Minis akoz so ka, me li pa ti dakor avek sa nominasyon la, tandi ki Ivan Collendavelloo ek Xavier Duval ti dakor.


 * Finalman tu sa instabilite amenn depar PMSD – Xavier Duval ek tu so lekip demisyone; me li kit enn Minis (Alain Wong) ek Marie-Claire Monty. Maistry, prezidan PMSD, li osi, rest ar GM.


 * Depar PMSD paret finn presipit depar Aneerood Jugnauth, e Pravind Jugnauth finn nome par Prezidan kuma dimunn ki komann enn mazorite dan Parlman. Jugnauth Junyor konstitye enn nuvo Kabine Minis, MSM-ML, e nom Aneerood Jugnauth kuma enn Nuvo Minis apel “Minis Menntor”.   


 Kanpayn Lopozisyon kont demisyon Aneerood Jugnauth e kont nominasyon Pravind Jugnauth kuma Premye Minis


LALIT pa vremem etone ki Aneerood Jugnauth demisyone selman 2 an apre Eleksyon Zeneral. Okontrer, nu ti atann li avan. Lefet ki Pravind Jugnauth pa ti Minis finn provok enn retar dan sa prosesis politik deza kler.


 * Anfet, li ti deza kler dan kanpayn elektoral 2014 ki Aneerood Jugnauth ti pu step down. Li ti form parti kanpayn. Li ti enpe “low key” pu enn rezon sinp: zot ti pe viz anpes enn mazorite ¾ pu Ramgoolam-Bérenger, e zot pa ti krwar zot pu gayne. Me sa ti klerman stratezi politik MSM ek so Lalyans Lepep (Pravind Jugnauth ti pu ranplas Aneerood Jugnauth osito ki posib; e si zot ti perdi, li ti pu difisil imazinn Aneerood Jugnauth fer lider lopozisyon 5an.


 * Kanpayn Lopozisyon Parlmanter, li enn siyn zot febles politik. Zot pa pe met divan okenn program apar anti-dinasti (e labu pe mok lamar dan ka Ramgoolam ek Duval, ki pli dinasti ankor) e al rod detay teknik dan Konstitisyon. Dapre zot, parfwa zot dir kumadir Aneerood Jugnauth pa kapav demisyone zis kuma Premye Minis, li bizin osi demisyone kuma depite; parfwa zot dir li legal me pa moral; parfwa zot chalennj rol Prezidan Repiblik; parfwa zot fer konfizyon ant politik ek lalwa. Par exanp, dapre zot, lepep ti elir Jugnauth Snr. “kuma Premye Minis”, kan anfet sakenn, inklir Aneerood Jugnauth, poz dan enn sirkonskripsyon legalman, e pa “kuma Premye Minis”.


 Kuma Pravind Jugnauth vinn Premye Minis?


1. Samdi, Aneerood Jugnauth anonse ki li pe demisyone kuma Premye Minis parski li santi li finn akonplir so misyon seki li ti ena pu fer, setadir sov pei depi dikta Navin Ramgoolam ek so rezim, e kree kondisyon pu relans lekonomi; li ti osi dir li pe sed plas a bann zenn. Me, li pe res depite.


 2. Lindi Aneerood Jugnauth kit so let demisyon kuma Premye Minis kot Prezidan Repiblik anpersonn. Mem zur Prezidan apel Pravind Jugnauth e nom li Premye Minis, lor baz ki li komann enn mazorite dan Parlman. So tanto Pravind Jugnauth konstitye so Kabine Minis e zot pret serman divan Prezidan dan Vajhjee Hall. Kumsa so prosesis sipoze ete dan sistem Westminster e dapre Konstitisyon.


 * Elekter vot depite trwa-trwa dan 20 sirkonskripsyon ek 2 dan Rodrig, lerla nom Best Loser. Lerla depite eli form Parlman (puvwar Lezislatif). Depite reprezant elekter. Apre eleksyon zot tu, inklir lider diferan parti, zot sinp depite. (Si Premye Minis sortan li re-eli, li res Premye Minis ziska ki li kler li nepli kontrol enn mazorite, lerla li sumet so demisyon.) Prezidan ki lerla prosed a nominasyon kuma Premye Minis enn kikenn, ki dapre li, asire li ena enn mazorite depite avek li.


 * Nu remarke ki “fenomenn dinasti” pa kapav rezud par rekur a Lakur Lazistis, ni par enn nuvo lalwa, ankor mwins par lev enn listeri kont “papa-piti”. Sa listeri la pli bizar ankor, akoz ipokrizi Ramgoolam ek Duval, ki zot osi “papa-piti” ek “piti- papa”.


 * Anfet, parmi tu parti politik dan pei, li selman LALIT ki finn met delavan enn program ki kapav sorti depi konfizyon lor nominasyon Premye Minis (kuma Prezidan kone kisannla pu nome?) e anmemtan al ver aprofondi demokrasi (Get nu program lor la http://www.lalitmauritius.org/modules/documents/files/LalitMauritius-a4a042cf4fd6bfb47701cbc8a1653ada.pdf).


 Nuvo konfigirasyon politik


Li inkrwayab pu rapel ki zis 2 an desela, Lalyans Lepep ti eli avek 50% vot, avek mazorite 3/4. Lor la, li ti ranport tule 120 syez dan Eleksyon Minisipal.


 Zordi san PMSD, li nepi ena mazorite 3/4 e, antretan, akoz fayit relans prodiksyon e kreasyon anplwa, so popilarite finn bese net.


 MSM: 34 depite ( ladan ena 18 Minis plis Minis Lazistis, 8 PPS).
ML:      7 depite (ladan 4 Minis, 2 PPS).
Ind.       1 Minis (Wong).


OPR:     2 depite (enn ladan PPS).


 PMSD: 9 depite


MMM: 6 depite


PT:       4


MP:      2


Ind:      6  Bhadain (ex-MSM), (Selvon(ex-MSM), Wong(ex-PMSD), Monty(ex-PMSD), Soreefan (ex-MMM/ex-MP zordi li dan balans pe al ar MSM), Ramano (ex-MMM/MP).


 Alor, Nuvo Kabine Pravind Jugnauth ena: 19 Minis MSM, 4 ML ek 1 Indepandan (A.Wong)


 


 Minisipalite/Parti     MSM  ML    PMSD          Ind.


Curepipe:                    8         4         8


Vacoas/Phoenix       16         4          4                       


Q. Bornes                   8         5          5                2


B.Bassin/R.Hill          9         8          7


Port Louis                16         6        10


 


Vacoas-Phoenix sel lavil kot MSM, li tusel, ena mazorite (san ML). Sa 2 Indepandan, zot 2 parmi 4 Konseye MSM ki ti demisyone an-sutyin ar Bhadain, me 2 finn return MSM.


 Mesaz ala-nasyon Pravind Jugnauth


Asterla, anu zet enn kudey lor indikasyon lor politik nuvo Guvernman Pravind Jugnauth. Dan so mesaz ala-nasyon, li ti met buku lanfaz lor Law&Order (stil Aneerood Jugnauth). Li dir li pu fer Moris vinn “safest place in the world” (san dir kimanyer) e li finn repran enpe depi Vizyon 2030 ki SAJ ti anonse lane dernyer. Ena enn kontinwite dan politik ekonomik (bayant later pu Smart Cities-PDS-IRS-PDS), e relans konstriksyon nuvo lotel.


 MSM finn tultan reprezant sirtu klas komersan (tipti sirtu). Li osi reprezant burzwazi indistriyel, sirtu textil, e so baz li sa bann ti-sef PME. MSM finn tultan pros ar Lasinn, kote zeo-politik, e tu sa bann sanzman la, finn anonse dan diskur otur Lane Sinnwa. MSM finn osi reprezant polisye, e zordi li finn respekte so promes pu lapolis ena so sindika (mem si pena drwa lagrev).


 Surs instabilite


Dan Layans Lepep


Sityasyon zordi li inpe similer ar sityasyon 2012, kan MSM kit guvernman PT-PMSD. Alor, zordi ML gayn rol ki depas so lafors politik, parey kuma PMSD ti gayne avan. Zordi ena disproporsyon ant ML so lafors politik reel e so rol imans dan Guvernman Pravind Jugnauth (Vis Premye Minis, enn total 4 Minister). Alor, pu MSM ena risk ki konfli andan lalyans anpire amezir ML so lapeti grandi (e.g. otur nominasyon dan Tourism Authority ek Beach Authority).


 Dan MSM


Eski pu ena konfli ant Aneerood Jugnauth (asterla Minis Menntor) ek Pravind Jugnauth (Premye Minis)? Par exanp, eski nu fini gayn enn indikasyon ki Aneerood Jugnauth pu azir plis politikman (e.g. pu reponn latak politik) kuma apre atak Bhadain dan so konferans depres kot li demisyone. Aneerood Jugnauth apel lapres, fu li enn rakle. Eski Pravind Jugnauth plis kuma zesyoner? Eski sa kalite partaz la pu stab ubyin non? Alor, Pravind Jugnauth riske ankoler ar manyer so papa pu koze (kuma li abitye koze, setadir brit), e Aneerood Jugnauth riske ankoler ar manyer so piti pe zer Guvernman. Note osi ki Aneerood Jugnauth pu kontiyn fer Minis Ladefans e Pravind Jugnauth finn gard Minister Linteryer pu li. Sa osi, li riske instab. Par exanp, vizavi Komiser Lapolis. Dayer li finn provok enn ka depi MMM, ubyin enn menas ka.


 Otur nuvo rol Bhadain (ex-Minis MSM)


Bhadain enn politisyin san okenn kiltir politik. Li enn teknokrat elitist ek arogan. So rol dan Guvernman, kan li ti Minis, ti depas so ran (Nimero 17) dan Guvernman, e sa ti akoz stratezi Lalyans Lepep otur “netwayaz”. Li ti rann so lekor ridikil, kan li ti ofer Heritage City, ki ti sanse pu konplete dan 3 an, kuma leritaz ki li pe “donn” Aneerood Jugnauth. Plitar ti gayn insidan 2 diferan “kominike ofisyel” diferan apre enn Konsey Minis lor kestyon Heritage City. So rol kuma “Good Governance”, enn nuvo Minister, finn met li dan enn pozisyon intenab ala-long, e li pa etonan li finn gayn nom gate “KGB”. Li ti ansarz rod “dosye” lor lezot Minis, so prop koleg dan Kabine, inpe kuma stil KGB su Stalin dan Larisi. Anparlan, rann lekor ridikil, telman li ti dan pozisyon anbarasan (blue-eyed boy SAJ, kan Pravind ti’nn step down akoz kondanasyon Medpoint), ki li finn sey kuver sa rol ranplas Pravind Jugnauth par anbras so lame.


 Telman Bhadain mank kiltir politik ki li ti al ziska atak DPP (lor so relasyon familyal) dan enn konferans SIDS dan St Petersburg!


 Bhadain ti anonse ki li pa pe zwenn okenn parti e pu syez kuma indepandan. Me vit-vit li finn met dibut enn parti politik, Reform Party. Telman li finn fer sa bonaveni, ki li finn met enn slogan Pepsi Cola e servi enn logo kupe-kole depi innternet. Li deklare ki li pu al “fer politik otreman”. Me li enn teknokrat. So “program” pa enn program ditu. Li enn lalis ruls birokratik. Li dir 30 % so kandida eleksyon zeneral bizin anba 40 an; 30 % kandida pu fam; li pu ena enn limit manda 10 an pu rol lidership dan so parti; bizin ena oditer kapitalist pu chek kont. Anfet, enn ti-lalist Form III pu enn parti politik.


 Lopozisyon


Lopozisyon Parlmanter konstitye asterla par 4 diferan parti politik. Li klerman difisil pu zot travay ansam. MMM ek Ganoo, par exanp, inn anonse dan enn Konferans de Pres ki zot pe partisip dan Manifestasyon Vandredi dernye, 27 Zanvye kont “papa-piti”. Me, zot kondisyon sete ki li “Parliamentarian-led”, enn kod pu dir, pena Navin Ramgoolam. Me, Ramgoolam pa ti ena okenn lintansyon res an-retre. Alor, MMM ek Ganoo finn anonse ki zot nepli pe organiz sa manifestasyon la. Evidaman MMM ek Travayis pa kapav travay ansam, omwin akurterm. Bérenger tuzur blam Ramgoolam pu defet eleksyon 2014. E sa araz Ramgoolam. Bérenger finn dir ena bel diferans ant MMM ek PMSD. Alor, sa osi futi. Etan done, okenn sa 4 parti la na pena vre program, li difisil pu zot travay ansam. Me seki ti paret omwin kapav reini zot ti enn kanpayn kont diyl “papa-piti”, pu desann Aneerood Jugnauth ek Lalyans Lepep, me mem sa pa ti posib. Sa mank koerans politik fer zot tu pey ser. MMM al akiz Ramgoolam rod hijack manif, tandi ki zot ti sipozeman fini tom dakor ki li pa pu su banyer okenn parti (tu abiy nwar). Anfet Xavier Duval ti mem anonse ki li prefer Navin Ramgoolam pa prezan dan manifestasyon, me apre korl telefonn depi Ramgoolam, li rekile. Alor, sa li enn dezord indeskriptib.


 Dan enn premye tan PMSD, PT ek Rezistans ek Alternativ (RA) finn anonse zot pe al Lakur Siprem pu konteste nominasyon Pravind Jugnauth kuma Premye Minis. Me, finalman, bann PMSD ek Travayis inn per perdi plim, alor finn tom dakor pu les RA al delavan. Antretan, MMM pe menas enn ka pu dir pa gayn drwa separ Interyer ek Defans.


 MMM


MMM res ar 6 depite. Zame dan so listwar, li finn otan feb – nimerikman e osi politikman. Li finn perdi plas Lider Lopozisyon – aster bizin afront PMSD (dan Lopozisyon) ek ML (dan Guvernman) pu kontrol politik lavil.


 Dan MMM, amizir Bérenger kontiyn kuma lider, sa poz enn problem lidership apre tu sa bann debwar la. Dan sistem Westminster, lider abitye pran rekil apre enn defet enn stratezi. parey kuma Ramgoolam pa kapav, Bérenger pa kapav. Alor, MMM ankor fer fas blam pu defet terib dan dernye eleksyon zeneral.


 Grup Ganoo


Ti ena 5 depite ar li. Aster ena zis 2. Pandan enn tan, zot ti amenn plito lopozisyon lwayal vizavi Guvernman. Zot finn tuzur gard enn lipye dan Guvernman, dan enn fason byin konplezan. E zot ankor kapav zwenn Guvernman nerport kan. Purlemoman selman, ena enn raprosman (aparan) ant Ganoo ek MMM.


 Travayis


Parti travayist finn gayn selman 4 depite dan Parlman an 2014. So lider dan Parlman, Shakeel Mohamed, li feb. E Ramgoolam zalu lidership. Depite Osman Mohamed paret kapav ninport kan zwenn Guvernman. Avan sa, ti ena mem rimer ki bann Travayis pe rod fer li demisyone pu permet Ramgoolam rant dan Parlman atraver enn parsyel. Problem kredibilite Navin Ramgoolam tuzur poze, mem si plizir ka kont li finn reye. Ena ankor zafer kofor ek kanpman Roches Noires dan Lakur kont li. Sa vedir li byin difisil pu Travayist refer terin tanki Ramgoolam persiste, res lider. Plizir Travayist, kuma Yousouf Mohamed ki kan-mem ena enn lintere papa-piti, pe dir Ramgoolam bizin ale. Aster li finn gayn nuvo aderan Dev Virahsawmy ek Glover.


PMSD


Xavier Duval pu gayn difikilte pu amenn rol Lider Lopozisyon, kan li finn anfet, dan guvernman Lepep sa dernye 2 an ful. Deza PMSD fini perdi 2 depite (Monty ek Wong) ek so prezidan Maistry. PMSD enn parti ki finn pas pli buku letan dan puvwar – alor li pena kiltir lopozisyon. E li pa tro kone kimanyer opere dan Lopozisyon.


 PMSD aktyel li pa sa PMSD Gaetan Duval, fasizant, avek so taper, so laliyn kont Lindepandans, pro-Lafrans, pro-burzwazi, reprezantan Legliz. Li finn sanze kan, dan bann lane 1990, li kas an 3 but: Xavier Duval, enn kote, Maurice Allet ek Elizier Francois, 2yem kote, e Rama Valayden, 3yem kote, sakenn separe. Zordi Xavier Duval finn regrup tu le 3 but, otur bann teknokrat, biznesmenn, etc sirtu dan lavil.


 Konklizyon


Li pe vinn deplizanpli kler pu klas travayer ki li nepli kapav kont lor ni Guvernman Lepep ni lor sa ramasi parti ek individi dan Lopozisyon pu rezud problem ki li pe fer fas.


 Alor, li enn moman kot li neseser ki nu kontiyn enn refleksyon ver enn plan daksyon baze lor enn program politik e ki nu mobilize fas a somaz ki pe agrave, travay ki pe vinn deplizanpli preker, kriz lozman, menas privatizasyon, atak kont aki Wekfer Steyt ek kont danze popilism ladrwat e listeri dan vid.


    Alain Ah-Vee


2.2.2017