Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Tromlin: Leta Moris Bizin Sezi Linisyativ

16.01.2017

Parey kuma Leta Moris pe finalman, mem si avek buku deseni retar regretab, reysi azir baze lor prinsip lor kestyon Diego Garcia/Chagos, atraver ka ki finn gayne dan UNCLOS, e asterla avek Rezolisyon divan Lasanble Zeneral Nasyon Zini pu al Lakur ICJ La Hay, LALIT fer apel pu Guvernman azir avek mem prinsip lor kestyon Tromlin. Kan nu koz Tromlin, nu koz lil la ansam ar so Zone Ekonomik Exklizif.


 Sel fason pu fer progre, e pu ranport laviktwar, kont bann gran pwisans lor restan kestyon kolonyal, li atraver persistans dan enn demars baze lor prinsip. Ki prinsip? Prinsip la, li kler: Dekolonizasyon konplet, avek respe pu tu sitwayin pei zordi e pu tu imin ki dan lepase finn res dan tu lil ki konstitye Repiblik Moris zordi, e avek respe pu integrite teritoryal; e anfaver kontrol demokratik lor teritwar, pu ki kapav asir servi li pu lape e pa pu demars lager.


 UNCLOS finn fini prononse dan enn Zizman inanim ki Grand Bretayn napa ti ena suvrennte pu li dekret enn Marine Protected Area dan Chagos. Leta Britanik ek Amerikin pa ti krwar pu ena enn tel zizman. Zot ti gayn sok. E asterla, kan Guvernman Jugnauth finn al Lasanble Zeneral Nasyon Zini, telman Grand Bretayn inn panike ki li finn fer reket enn ranvwa 6 mwa e anmemtan kumans menas Moris, sirtu burzwazi Moris, ar lager ekonomik. Zordi nu kapav atann ki burzwazi lokal – ansam ar tu so bann tutu ki pran pozisyon an-piblik, ansam ek tu dimunn ki pran “hand-outs” ar Lambasad USA ek Lafrans ek O-Komiser Britanik – pu kumans enn kanpayn kont sa kalite aksyon-avek-prinsip ki neseser.


 Kote Tromlin, li evidan ki avek kapitilasyon Franse an 1810, Tromlin ti vinn Britanik, e li evidan ki apre Lindepandans, li vinn parti Moris. Li inportan note ki navir ki ti al sers esklav ki ti abandone an 1761 lor Tromlin, apre ki zot finn reysi sirviv laba pandan 15 banane, ti sorti Moris. E li inportan note ki mem si zot ti pas Lareynion avan, tu dimunn (esklav) ki finn reysi sirviv sa nofraz la, zot tu, ti finalman debarke dan Port Louis.


 Seki Guvernman bizin fer asterla, avek pozisyon perfid Lafrans lor kestyon Tromlin, avek osi intervansyon kolonyal Marine Le Pen ek so Front National, avek petisyon depite kont mem “ko-zesyon”, avek presyon depi sekter prive Lafrans pu sofgard “lintere ekonomik Lafrans”, se klerman prepare pu al ICJ lor sa konfli la osi. Guvernman bizin elarzi lekip ki pe travay lor ka Diego Garcia, atraver azut dimunn ki spesyalize dan listwar Tromlin an-preparasyon pu enn tel ka. Zot kapav partaz konesans lor ruwaz Nasyon Zini, e ICJ.


 Me, pu sa, pu bizin osi anmemtan, ankor enn fwa, fer travay politik ki neseser. Bizin fer dimunn ki res dan Lafrans kone ki zot Guvernman pe fer, e kimanyer li enn konportman kolonyalist. Kumsa ki kapav sanz balans defors, pu permet enn ka ariv ICJ sanki tu bann kapon dan Moris fer enn koalisyon pu kapitilite divan bann menas ki Lafrans pu sandut kumans fer, parey kuma USA-UK pe deza fer. Li inportan ki popilasyon Moris, li osi, li informe lor sa 2 kestyon – Tromlin ek Diego/Chagos – pu ki li prepare pu fer fas tu kalite menas ki Lafrans, enn kote, ek USA-UK, lot kote, pu fer.